تاریخچه تیوب اکسپندر (Tube Expander) با تکامل دیگ‌های بخار (Boilers) و مبدل‌های حرارتی گره خورده است. این ابزار که امروزه در صنایع نفت، گاز و نیروگاهی نقشی حیاتی دارد، مسیری طولانی را از چکش‌کاری دستی تا سیستم‌های دقیق هیدرولیکی طی کرده است.

در ادامه، نگاهی به سیر تحول این ابزار می‌اندازیم:

۱. دوران پیش از اختراع (اوایل قرن نوزدهم)
قبل از ابداع تیوب اکسپندرهای غلتکی، اتصال لوله‌ها به صفحات (Tube Sheets) بسیار دشوار و غیرقابل اعتماد بود.

روش ابتدایی: کارگران از روشی به نام Drifting استفاده می‌کردند. در این روش، یک پین مخروطی شکل را با پتک به داخل لوله می‌کوبیدند تا دهانه آن باز شود.

مشکل: این کار باعث نازک شدن بیش از حد لوله، ترک خوردن و نشت مداوم سیالات می‌شد.

۲. اختراع سرنوشت‌ساز (۱۸۶۶ میلادی)
نقطه عطف این صنعت در سال ۱۸۶۶ رقم خورد. ریچارد داجن (Richard Dudgeon)، مخترع آمریکایی، اولین تیوب اکسپندر غلتکی را اختراع و ثبت کرد.

نوآوری داجن: او به جای ضربه زدن، از چند غلتک (Rollers) استفاده کرد که حول یک محور مرکزی (Mandrel) می‌چرخیدند. این کار باعث می‌شد لوله به صورت یکنواخت و بدون آسیب دیدن ساختار فلز، به دیواره صفحه لوله بچسبد.

نتیجه: این اختراع باعث شد دیگ‌های بخار با فشار بسیار بالاتری کار کنند، که موتور محرک انقلاب صنعتی بود.

۳. قرن بیستم و ورود قدرت محرکه
با پیشرفت تکنولوژی، نیروی دست جای خود را به ماشین‌آلات داد:

دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰: استفاده از موتورهای بادی (Pneumatic) برای چرخاندن اکسپندرها رایج شد. این کار سرعت نصب را ده برابر کرد.

تکامل متریال: با ابداع آلیاژهای سخت‌تر و لوله‌های استیل، غلتک‌های اکسپندر نیز از فولادهای ابزار (Tool Steel) بسیار مقاوم ساخته شدند تا در برابر سایش دوام بیاورند.

۴. دوران مدرن: دقت و کنترل تورک
در دهه‌های اخیر، تمرکز از "فقط باز کردن لوله" به "دقت در اتصال" تغییر یافته است:

کنترل گشتاور (Torque Control): دستگاه‌های مدرن به محض رسیدن به میزان انبساط مشخص، چرخش را متوقف می‌کنند تا از "Over-expanding" (انبساط بیش از حد) که باعث دفرمه شدن صفحه لوله می‌شود، جلوگیری کنند.

سیستم‌های هیدرولیک: امروزه برای لوله‌های بسیار ضخیم در نیروگاه‌های اتمی، از اکسپندرهای هیدرولیکی استفاده می‌شود که با فشار آب یا روغن، لوله را در جای خود محکم می‌کنند.